Wprowadzenie
Bitwa na drodze Raate, odbywająca się w styczniu 1940 roku, stanowi jeden z kluczowych momentów fińskiej wojny zimowej. Konflikt ten miał miejsce pomiędzy Związkiem Radzieckim a Finlandią, a jego przebieg i wynik miały znaczący wpływ na dalszy rozwój sytuacji w regionie. Bitwa ta udowodniła skuteczność fińskiej taktyki motti, która polegała na okrążaniu i izolowaniu przeciwnika. W kontekście tego starcia istotnym wydarzeniem było odcięcie radzieckiej 163 dywizji, co doprowadziło do dramatycznych konsekwencji dla wojsk radzieckich.
Przebieg bitwy
Bitwa na drodze Raate rozpoczęła się w wyniku wcześniejszych działań Finów, którzy 11 grudnia 1939 roku przcięli drogę Raate, odcinając drugą linię zaopatrzeniową radzieckiej 163 dywizji znajdującej się w Suomussalmi. Dwa dni później, 13 grudnia, Finowie całkowicie odcięli pozostałą drogę zaopatrzeniową, zmuszając Rosjan do transportowania zasobów przez Jezioro Kiantajärvi. W obliczu trudnej sytuacji, dowódca 163 dywizji Andriej Zelencow otrzymał pozwolenie na wycofanie się z Suomussalmi, co dodatkowo pogorszyło sytuację rosyjskich żołnierzy.
W odpowiedzi na kryzysowe położenie 163 dywizji, wysłano posiłki z 44 dywizji radzieckiej, która była w składzie ukraińskim. Większość historyków datuje same starcia na drogach Raate na okres od 1 do 7 stycznia 1940 roku. Niemniej jednak, walki w tym rejonie miały miejsce przez cały czas trwania wojny zimowej. Fińska 9 dywizja pod dowództwem pułkownika Hjalmara Siilasvuo skoncentrowała swoje siły i przygotowała się do decydującego ataku.
Decydujące starcie
5 stycznia 1940 roku miało miejsce kluczowe starcie na drodze Raate. Fińska 9 dywizja rozdzieliła się na cztery oddziały, z których każdy został nazwany od swojego dowódcy. Bitwa skupiła się w miejscowości Haukila, gdzie fińskie oddziały „Mandelin” i „Mäkiniemi” rozpoczęły natarcie na rosyjskie pozycje. Już przed głównym atakiem, oddział „Mäkiniemi” prowadził działania mające na celu osłabienie rosyjskich linii obronnych.
Następnego dnia fińskie siły stawiały silny opór Rosjanom, blokując ich próby dostarczenia posiłków i zaopatrzenia. Walki toczyły się intensywnie na całej długości drogi Raate. Fińscy żołnierze skutecznie dzielili siły radzieckie i eliminowali pojedyncze ośrodki oporu. Rosjanie podejmowali desperackie próby przełamania fińskich blokad przy użyciu czołgów, jednak ponosili ogromne straty w wyniku frontalnych ataków bez sukcesów.
Straty i konsekwencje
Na koniec bitwy rozpoczęła się chaotyczna ewakuacja ostatnich pozostałości radzieckich sił. Rosjanie uciekali przez jezioro Kianta, wielu z nich nie mając odpowiedniej odzieży przetrwało mroźne warunki i zamarzało. Finowie kontynuowali swoje działania przez kolejne dni, zbierając zamarzniętych i zagłodzonych żołnierzy ukraińskich.
Straty po obu stronach były znaczące. Fińscy historycy szacowali straty radzieckie na około 17 tysięcy żołnierzy opierając się na przesłuchaniach jeńców wojennych. Niektórzy oficerowie radzieccy oceniali straty swojej dywizji na aż 70%, podczas gdy oficjalne rosyjskie dane wskazywały jedynie na około 900 zabitych głównie z powodu zamarznięcia. Fińscy żołnierze również ponieśli straty, które szacowano na około 2000 ludzi.
Następstwa bitwy
Po bitwie na drodze Raate nie doszło już do większych potyczek w tym rejonie. Pamięć o bitwie została utrwalona dzięki Pomnikowi Wojny Zimowej, który został postawiony w hołdzie ofiarom obu stron konfliktu. Składa się on z tysięcy kamieni symbolizujących poległych Rosjan oraz pomnika upamiętniającego ukraińskich żołnierzy.
Wśród dowództwa radzieckiego istniały poważne konsekwencje dla dowódców odpowiedzialnych za niepowodzenia podczas bitwy. Dowódca wojsk radzieckich Winogradow oraz jego oficerowie zostali poddani sądowi wojennemu i skazani na śmierć za porzucenie swoich jednostek w kluczowym momencie walki.
Zakończenie
Bitwa na drodze Raate stanowi ważny element historii Finlandii oraz Związku Radzieckiego w kontekście wojny zimowej. Pokazała nie tylko determinację i umiejętności taktyczne fińskiej armii, ale także słabości rosyjskiego dowództwa i logistyki. Do dzisiaj jest ona przedmiotem badań historyków oraz żywej pamięci mieszkańców regionu, którzy pielęgnują pamięć o wydarzeniach związanych z tym dramatycznym starciem.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).